Εδώ και χρόνια διδάσκω Ιστορία.

Και συχνά οι μαθητές μου μού ζητούν μια ενοποιητική αφήγηση που να περιγράφει χοντρικά την πορεία του ανθρώπου ως σήμερα.

‘Έτσι κι εγώ ανταποκρίνομαι στη θέλησή τους μ’ ένα κειμενάκι…

που είναι περισσότερο συνοπτικό και διασκεδαστικό, παρά αναλυτικό και στεγνά αντικειμενικό. 

(Οπότε μην γκρινιάξεις, γιατί το αντικείμενο είναι τεράστιο και συχνά αμφιλεγόμενο).

… αλλά ας μη σας πρήζω άλλο κι ας ξεκινήσουμε:

---

Πρόλογος: (Πάντα υπάρχει ένας…)

Η πορεία μας ως το σήμερα ήταν πολύ (μα πολύ) ζόρικη.

Για να φτάσουμε ως εδώ έπρεπε να ξεπεράσουμε μερικές ισχυρότατες παγίδες.

Αυτές τις ξεπεράσαμε, αξιοποιώντας άλλοτε σοβαρές λύσεις…

κι άλλοτε επινοώντας υπέροχες αυταπάτες (που αποδείχτηκαν απίστευτες πατάτες)! 

---

Προϊστορία (200.000 π.Χ – 4.500 π.Χ) (Η αίσθηση της κυκλικότητας)

200.000 χρόνια πριν, σήκωσε το ανάστημά του ο Homo Sapiens, ο Σοφός Άνθρωπος.

Εμείς δηλαδή.

Η πορεία μας προς το iPhone (σημερινή εποχή) θα έπαιρνε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη χρόνια.

Κυρίως, γιατί μας σταματούσε η πρώτη μας παγίδα: η Κυκλικότητα του Χρόνου.

Τα ζώα βιώνουν τον χρόνο κυκλικά:

με τον στενό κύκλο κάθε Έτους και τον ευρύ κύκλο των εποχών της ζωής τους:

Γέννηση-άνοιξη, Ανάπτυξη-καλοκαίρι, Παρακμή-φθινόπωρο, Θάνατος-χειμώνας.

Έτσι, κι ο άνθρωπος στην πρώτη του φάση, μετακινείται…

σε σταθερούς κύκλους προς αναζήτηση τροφής και προστασίας απ’ τους χειμώνες.

Και η νομαδική αυτή ζωή θα κρατήσει χιλιάδες χρόνια.

---

Η Αγροτική Επανάσταση (10.000 χρόνια πριν) 

Μα κάποτε ο άνθρωπος (10.000 χρόνια πριν)…

αποφάσισε να αφήσει πίσω του τη σταθερή του κυκλικότητα, και… 

θέλοντας να ζήσει ελεύθερος, δάγκωσε το μήλο της γνώσης,…

κι έσπασε τον κύκλο της αέναης (κι αμέριμνης) νομαδικής επανάληψης.

Έτσι, με την Αγροτική Επανάσταση σταμάτησε να περιπλανιέται για να βρει το φαγητό…

κι άρχισε να το καλλιεργεί εκεί που φύτρωνε, διατηρώντας οικόσιτα ζώα, για κρέας και γάλα.

Κι αυτό ήταν το πρώτο απ’ τα πολλά επόμενα βήματά του προς την πρόοδο.

---

Πρώτοι μεγάλοι πολιτισμοί (4.500 π.Χ – 500 π.Χ) (Η εμφάνιση της Ιστορίας)

Οι πρώτοι πολιτισμοί (Σουμεριακός, Αιγυπτιακός), 4.500 π.Χ. σηκώνουν τα επόμενα βάρη…

ανακαλύπτοντας τη γραφή, τον τροχό, τα μαθηματικά, τη μεταλλουργία, τη μυθολογία…

μην μπορώντας όμως να απαλλαγούν ακόμη απ’ τις μυθικές εξηγήσεις των γεγονότων!

Αυτό αλλάζει στην Ιωνία (ελληνική Μικρά Ασία) που, απ’ τον 7ο π.Χ αιώνα, εξελίσσεται ένα θαύμα…

αφού η πραγματικότητα για πρώτη φορά θα εξεταζόταν με την ψυχρή Λογική.

Έτσι γεννιέται η Φιλοσοφία (ήθος ανθρώπω δαίμων), 

ενώ στην Αθήνα του 5ου αιώνα, (πατρίδα των Γραμμάτων και των Τεχνών…)

μαζί με τη Δημοκρατία και το Θέατρο, γεννιέται και η Ιστορία (Άτιμε, Θουκυδίδη…)

που είχε κάνει τα πρώτα της βήματα λίγο πιο πριν με τον Ηρόδοτο (τον πατέρα της Ιστορίας).

---

Ο ρόλος της Ιστορίας (Η Ευθεία νικάει τον Κύκλο)

Η ιδέα πίσω απ’ την εφαρμογή της Ιστορίας είναι…

πως αν δούμε τον Χρόνο όχι σαν επαναλαμβανόμενο Κύκλο, αλλά σαν μια Ευθεία…

και τον καταγράψουμε, τότε θα καταφέρουμε να τον ελέγξουμε.

Και τελικά η Ευθεία της Ιστορίας έσπασε τον Κύκλο του Χρόνου! 

Όμως, τότε συνέβη κάτι απρόσμενο, γιατί αντιληφθήκαμε πως η Ιστορία μας δίνει και Προοπτική.

Μας επιτρέπει δηλαδή να αποκτήσουμε Συνείδηση του εαυτού μας.

Να μάθουμε να εξετάζουμε τον εσωτερικό μας κόσμο αλλά…

και τις σχέσεις μας με τον κόσμο γύρω μας.

(π.χ. αν εξετάσεις τα προηγούμενα γκομενάκια σου, θα βρεις τί σε τράβηξε σ’ αυτά εξ’ αρχής)

---

Κλασική αρχαιότητα (500 π.Χ- 323 π.Χ) (Η επανάσταση της συνειδητότητας)

Η Φιλοσοφία, η Δημοκρατία, το Θέατρο και η Ιστορία προκάλεσαν μια Επανάσταση της Συνειδητότητας.

Και ο άνθρωπος άρχισε να πιστεύει στις δικές του δυνάμεις, πέρα από Mυθολογίες και “Πράσσειν άλογα”

(όχι, δεν είναι πράσινα άλογα!).

Κι αυτή την Επανάσταση της Συνειδητότητας έπρεπε να την μοιραστούμε με τον κόσμο…

και να γεμίσουμε την ανθρωπότητα με Φιλοσόφους, Μαθηματικούς και Ιστορικούς…

(μπας και ξεσκαλώσουμε απ’ τα χρέη και την υπανάπτυξη).

Κι έτσι ήρθε ο Μέγας Αλέξανδρος… (και όχι Μητσάρα, το “This is Sparta” το είπε άλλος)

… που με τις κατακτήσεις του διέσπειρε τη Συνειδητότητα σε όλο τον κόσμο.

(Οι απόψεις, φυσικά, διίστανται, αλλά, αν δεν έλεγα κάτι προκλητικό για να ξεσηκώσω τα πλήθη, θα έσκαγα)

---

Ύστερη αρχαιότητα (323 π.Χ – 380 μ.Χ) (Η συνειδητοποίηση του λάθους)

Από τον πρόωρο θάνατο του Αλεξάνδρου μέχρι και την άνοδο της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας…

όλο και περισσότεροι άνθρωποι μορφώνονταν και πίστευαν στις δυνάμεις τους…

Σιγά σιγά, όμως, άρχισε να γίνεται αντιληπτό ότι κάτι πήγαινε λάθος.

Τα λάθη έχουν κι αυτά τα χαρακτηριστικά τους και το κύριο είναι…

πως επαναλαμβάνονται σαν Κύκλος. Σαν να ζούμε ένα αιώνιο “Déjà vu”

(τα φτιάχνουμε συνεχώς με λάθος γκομενάκια, η Ελλάδα περνάει ακόμη μία πτώχευση κλπ).

Έτσι και οι άνθρωποι της ύστερης αρχαιότητας συνειδητοποίησαν πως ζούσαν σ’ έναν…

φαύλο κύκλο που δημιούργησε το σύστημα της Δουλείας.

Γιατί, ενώ όλο και λιγότεροι ζούσαν στην πολυτέλεια και στη χλιδή… (όργια, Baby!)

την ίδια ώρα όλο και περισσότεροι έπεφταν στη Δουλεία και στην εκμετάλλευση. (Σκάσε και σκάβε!)

Η Ευθεία της συνειδητότητας είχε καμπυλώσει και είχε μετατραπεί στον Κύκλο της Εκμετάλλευσης

Να, λοιπόν, η δεύτερη παγίδα. Πώς, όμως, να ξεπεράσουμε τον φαύλο κύκλο της Δουλείας;

---

Χριστιανισμός (380 μ.Χ ως σήμερα) (Η επιδίωξη της αγιοσύνης)

Κι η απάντηση ήταν ο Χριστιανισμός, με το Πνεύμα της Ισότητας…

που θα ανακούφιζε απ’ τα δεσμά της εκμετάλλευσης…

συνδυασμένο με το Πνεύμα της Θυσίας…

που θα απαρνιόταν την απόλαυση της χαράς στο παρόν, για να πετύχουμε κάτι καλύτερο στο μέλλον.

Συμπαραστάτες μας στον αγώνα αυτό στάθηκαν τα Μεγάλα Πρότυπα: οι μάρτυρες, οι άγιοι κι οι προφήτες μας.

Αυτοί μας δίδαξαν ότι οι μεγάλοι αγώνες του παρελθόντος δεν πάνε χαμένοι…

… αλλά φέρνουν τους καρπούς τους στο απώτερο μέλλον. Στον Παράδεισο.

Και η Φιλοσοφία έγινε Θεολογία.

Και ζήσαμε μ’ αυτό για αιώνες, δουλεύοντας γι’ αυτό το μέλλον…

θυσιάζοντας και υπομένοντας, θυσιάζοντας και υπομένοντας…

Ξεπεράσαμε τα λάθη μας, δουλεύοντας για να πετύχουμε την Αγιοσύνη!

---

Μεσαίωνας (500 -1500 μ.Χ) (Η παγίδα της μιζέριας)

Μα τότε αναδύθηκε ένα νέο πρόβλημα.

Αν ζούμε συνεχώς με το Πνεύμα της Θυσίας… τί έχουμε να προσμένουμε εμείς που ζούμε στο παρόν;

(αυτό το πραγματάκι εμείς οι Έλληνες ακόμα το παλεύουμε)

Και κάτι ακόμα. Μήπως θυσιάζοντας όσα έχουμε… 

χάνουμε τη δυνατότητα να κερδίσουμε κάτι νέο και να εξελιχθούμε;

(αυτό το πραγματάκι εμείς οι Έλληνες ακόμα το παλεύουμε)

Κι αν το σκεφτούμε μακροπρόθεσμα, μήπως καταδικαστήκαμε στον φαύλο κύκλο ενός άγονου συντηρητισμού;

(αυτό το πραγματάκι εμείς οι Έλληνες ακόμα το παλεύουμε)

Έτσι βρεθήκαμε μπροστά στη τρίτη παγίδα: Στον Κύκλο του συντηρητισμού και της παντοτινής μιζέριας.

---

Το Βυζάντιο (Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία)

Αυτόν τον Κύκλο εμείς οι Έλληνες τον ζήσαμε με την πτώση του Βυζαντίου.

Έτσι, η άλλοτε πανίσχυρη αυτοκρατορία που υπήρξε…

προμαχώνας ενάντια στα κύματα του εκβαρβαρισμού (Ούνοι, Άβαροι κλπ)…

και φάρος του πολιτισμού, χαρίζοντας το Αλφάβητο και τον Χριστιανισμό στους Σλάβους,…

τώρα (μετά το 1025) λόγω της αδυναμίας ανανέωσης και του συντηρητισμού…

οδηγείται σε μια συρρίκνωση (1071-1204) και στην τελική κατάκτηση (1453).

Αυτό όμως δεν σταμάτησε την άνοδο της Δύσης που βιώνει την περίοδο της Αναγέννησης.

Κι οι Δυτικοί, ενδυναμωμένοι απ’ τις ελληνικές αξίες της Συνειδητότητας

που διδάχτηκαν από Άραβες και εξόριστους Βυζαντινούς λογίους…

στρέφονται στις Επιστήμες, ιδρύοντας Πανεπιστήμια  και προχωρώντας σε σημαντικές ανακαλύψεις.

Ο Κύκλος της παντοτινής μιζέριας του Μεσαίωνα σύντομα θα σπάσει.

---

Νεότεροι χρόνοι (1500 – 1750) (Η εποχή των ανακαλύψεων)

Και η λύση που επέλεξαν οι Δυτικοί στο πρόβλημα της μιζέριας ήταν το… “Διεθνές Εμπόριο“… ή αλλιώς η Αποικιοκρατία!

(που ουσιαστικά σημαίνει: παίρνω το καράβι μου, φτάνω σε μακρινές ακτές και ξεκινάω τη λεηλασία).

Κι αυτή η δυνατότητα επιτεύχθηκε χάρη στις εφευρέσεις τους στην ναυτιλία και στα οπλικά συστήματα.

Έτσι από τότε εφαρμόζεται η δοκιμασμένη συνταγή: 

Ότι δηλαδή τα λεφτά απ’ τη λεηλασία των παγκόσμιων αποικιών…

  θα επενδύονταν στην Επιστήμη, για ακόμη περισσότερες κατακτήσεις! (Βία, η μαμή της Ιστορίας)

Και σιγά σιγά ο κόσμος μίκραινε, χωρισμένος σε ελάχιστες αλλά τεράστιες αποικιακές αυτοκρατορίες.

Μέχρι που 200 περίπου χρόνια αργότερα…

η μακροχρόνια επένδυση στην Επιστήμη έφερε τα λεφτά της πίσω με την εφεύρεση της Βιομηχανίας (γύρω στο 1750).

Κι όλα αυτά μας μεταφέρουν στη Σύγχρονη Εποχή!

---

Σύγχρονη εποχή (1750 – 1945) (Η Επανάσταση της Ύλης)

Η εφεύρεση της Βιομηχανίας μάς έφερε μπροστά στην Επανάσταση της Επιστήμης και της Τεχνολογίας.

Κι αυτό ήταν ένα συνειδητό άλμα προς τα μπρος, μια Επανάσταση της Ύλης. (Παντεσπάνι για όλους!)

Μιας επανάστασης που με την υπόσχεση της αφθονίας ερχόταν να σπάσει την παγίδα της παντοτινής μιζέριας.

Έτσι ξεκίνησε ένας νέος αγώνας, γεμάτος προσδοκίες και ελπίδες… πως, σ’ έναν κόσμο που συνεχώς μίκραινε,…

θα δημιουργούσαμε τεράστια πολιτικά και οικονομικά συστήματα… (Ας παίξουμε Κρεμάλα, ξεκινούν από Κα…, Κο…, Φα…)

που υπόσχονταν τη… δίκαιη (για ποιους;) μοιρασιά των νέων, μεγάλων κερδών ενός παγκοσμιοποιημένου κόσμου.

Και το… μόνο πρόβλημα ήταν πως τα συστήματα αυτά ευαγγελίζονταν πως…

για να πετύχουν το στόχο τους… έπρεπε να συντρίψουν πλήρως το αντίπαλο στρατόπεδο.

(Τελείως όμως! Μέχρι τελικής πτώσεως! Στάχτη και μπούρμπερη! ΜΠΟΥΥΥΥΜ)

Έτσι βρεθήκαμε μπροστά στην παγίδα των αντίπαλων Ιδεολογιών και των Παγκόσμιων πολέμων.

Ιδού, λοιπόν, η επόμενή μας πρόκληση.

---

Μεταπολεμική εποχή (1945- 2025) (Το καρότο και το μαστίγιο) 

Η λύση στους Παγκόσμιους πολέμους δόθηκε με τη χρήση των πυρηνικών όπλων.

Όπλων τόσο καταστροφικών που ακύρωναν πλήρως την σκοπιμότητα των μεγάλων πολέμων. (κουνήσου τώρα, αν θες)

Η λύση στις αντιμαχόμενες Ιδεολογίες ήταν η τελική κυριαρχία του Καπιταλισμού. (money talks)

Όπλο της νέας εποχής: Το καρότο των Αγαθών και το μαστίγιο του Χρέους.

Τα καταναλωτικά αγαθά αστράφτουν στις οθόνες των κινητών μας…

ενώ οι τράπεζες προσφέρουν… γρήγορες (μα για την ευκολία μας, βεβαίως, βεβαίως…) χρηματοδοτικές λύσεις για την αγορά τους. 

Κι όσο περισσότερο καταναλώνεις, τόσο περισσότερο χρεώνεσαι…

… οπότε πρέπει να βρίσκεις τρόπο να βγάζεις νέα χρήματα. Πώς;

Μα ανακαλύπτοντας συνεχώς νέες αγορές. (Virtual Reality, Α.Ι., Άντε και σε λίγο tour στον Γαλαξία!)

Κι έτσι πέσαμε με τα μούτρα σ’ έναν αιώνιο αγώνα απληστίας…

… ελπίζοντας έτσι να χαρούμε όσα είχαμε χάσει μετά από αιώνες αυτοσυγκράτησης.

---

Η εποχή της αυτοματοποίησης (2000-2025) (Γίνε κι εσύ ένα γρανάζι, μπορείς!)

Η νέα αυτοματοποιημένη εποχή απαγορεύει τα συναισθήματα.

Η μηχανή δεν αισθάνεται, απλώς παράγει. Ο καταναλωτής δεν αισθάνεται, απλώς καταναλώνει.

(Η Αrtificialy Ιntelligent Girlfriend δεν θα γκρινιάξει ποτέ! Ακούς, Τούλα;) 

Όλα λειτουργούν τέλεια και αποστειρωμένα.

Στόχος μας να εξαπλώσουμε τις μηχανικές αρχές μας σ’ όλο τον κόσμο…

… μέχρις ότου και η τελευταία ανθρώπινη κοινότητα…

να μεταβληθεί σε γρανάζι μιας τέλειας μηχανής παραγωγής.

Και η μετατροπή αυτή…  μπορεί να απαιτήσει την καταστροφή του περιβάλλοντος…

το ξεσπίτωμα ολόκληρων κοινοτήτων από τα χρέη στις τράπεζες,

την πυρηνική μόλυνση μερικών εκατομμυρίων συμπολιτών μας..

αλλά προς Θεού, μην προσβάλουμε τους οποιουσδήποτε,…

γιατί θα μας πάρει ο διάολος τον πατέρα στα Social.

---

Η τελευταία παγίδα (2025 – ; ) (Μήπως σας βρίσκεται καθόλου Νόημα;)

Σ’ αυτή τη νέα μηχανοποιημένη εποχή ανακαλύψαμε έναν νέο κίνδυνο.

Κι αυτός είναι η διαπίστωση πως ο βασιλιάς τελικά είναι γυμνός. (εντελώς, όμως)

Και πως πίσω απ’ την βιτρίνα του καταναλωτισμού, το υπόλοιπο μαγαζί είναι απλώς ένα ετοιμόρροπο ερείπιο…

(νυχτερίδες και αράχνες, γλυκιά μου…)

Γιατί ζώντας στην καταναλωτική εποχή μας όλο και περισσότεροι αναρωτιούνται:

“Ποιος ο λόγος να ζω, αν είναι απλώς να δουλεύω σαν τον σκλάβο για να καλύπτω τα χρέη μου;”

Το χαμστεράκι (εμείς) που γυρνάει εδώ και δεκαετίες τον μύλο του καταναλωτισμού…

έχει αρχίσει να κουράζεται… και το σύστημα αρχίζει να τρίζει από παντού.

Και τώρα, καθώς η κενότητα των υποσχέσεων του συστήματος αρχίζει να φαίνεται…

μπαίνουμε στην τελευταία μας παγίδα. Την παγίδα της Έλλειψης Νοήματος.

Τη διαπίστωση δηλαδή πως έχουμε γίνει Εθελούσιοι Σκλάβοι, ενώ…

… ελάχιστα πράγματα πλέον γύρω μας αξίζουν την αγάπη και την αφοσίωσή μας.

Άρα, γιατί να προσπαθούμε; 

Κι εδώ είμαστε σήμερα!

ΤΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ!!!

---

1ο Συμπέρασμα (Άμπωτη και Παλίρροια)

“Πόσο εμπεριστατωμένο είναι το κειμενάκι αυτό;” θα με ρωτήσεις; 

“Ελάχιστα…” θα σου απαντήσω. (αλλά εγώ το διασκέδασα!).

Ίσως, όμως, διαβάζοντας να αντιλήφθηκες πως η Ιστορία λειτουργεί όπως η άμπωτη και η παλίρροια.

Και την απόσυρση των υδάτων (κενό νοήματος) διαδέχεται πάντα μια νέα φουσκοθαλασσιά (νέα κοσμοθεώρηση).

“Αυτό θα γίνει και τώρα;” με ρωτάς. 

“Ίσως ναι, ίσως και όχι” σου απαντώ.

Κι αυτό γιατί η Ιστορία λειτουργεί όπως κι ο άνθρωπος: άλλοτε προχωρά, άλλοτε μένει στάσιμη…

κάποτε επιστρέφει στα παλιά, κάποτε κάνει άλματα προς τα μπρος,

άλλες φορές εμπνέεται κι άλλες κουράζεται και χαλαρώνει… Θα δείξει!

---

2ο Συμπέρασμα (Άνοιξε και κανένα βιβλίο!)

“Άφησες πολλά κενά στην εξιστόρησή σου;” με ξαναρωτάς. “Τεράστια!” σου απαντάω,

…αλλά όπως προείπα στόχος ήταν η γενική εποπτεία και όχι η ανάλυση.

Αν, όμως, φτάσατε ως το τέλος στο παραλήρημά μου…

ίσως…. σας ενδιαφέρει να καλύψετε τα κενά στην εξιστόρησή μου….

Κι αν ναι….

Τότε, αποφασίστε επιτέλους να ξεστραβωθείτε κι… ανοίξτε κανένα ιστορικό βιβλίο!

Αν μη τι άλλο, μπορεί με τις γνώσεις σας να κινήσετε το ενδιαφέρον…

στο εκλεπτυσμένο μωράκι απέναντι, που αναζητάει σύντροφο με λίγη νοημοσύνη.

Και ούτως ή άλλως, η Ιστορία μπορεί να μην διδάσκει κανέναν…

αλλά σίγουρα η μελέτη της είναι άκρως διασκεδαστική!

Τα ξαναλέμε στο μάθημα!